Tutuklu Gazeteciye 217/A İddianamesi: Süreç Nasıl İşler?

Silivri Cumhuriyet Başsavcılığı, sosyal medya paylaşımı gerekçesiyle 28 Eylül'den bu yana tutuklu bulunan bir gazeteci hakkında iddianame hazırladı. Silivri Asliye Ceza Mahkemesi'ne gönderilen 15 Ekim tarihli iddianamede, TCK'nın 217/A maddesi kapsamında "halkı yanıltıcı bilgiyi alenen yayma" suçundan ceza istendi. İddianamenin içeriği 19 Ekim'de basına yansıdı.

Basına yansıyanlara göre iddianamede ne var?

Bu yazıdaki bilgiler, iddianame metninin kendisine değil, haber kuruluşlarının aktardıklarına dayanıyor. Savcılık ya da mahkeme tarafından yapılmış ayrı bir resmî açıklamaya ulaşılamadı. Haberleri aktaran iki kuruluşun anlatımı birbiriyle örtüşüyor.

Aktarılanlara göre dosyanın konusu, eski bir istihbarat mensubunun ölümüne ilişkin yeniden açılan soruşturmada gözaltına alınıp serbest bırakılan bir kişinin evinde ölü bulunmasını duyuran paylaşım. Paylaşımda bu kişi "eski adli tıp çalışanı" olarak tanımlandı; gazeteci sonradan ifadeyi düzeltip kişinin geçmişte cezaevi kampüsünde doktor olarak görev yaptığını belirtti. İddianamede ise bir sağlık müdürlüğünün yazısına dayanılarak ilgili kişinin görev döneminde bu sıfatla çalışmadığı ileri sürüldü.

İddianamede, şüphelinin gazeteci olması nedeniyle paylaşımın geniş kitlelere ulaşabileceği ve endişeye yol açabileceği savunuldu; paylaşımın devam eden soruşturmanın güvenilirliğine zarar verebileceği de öne sürüldü. Savcılık, başka bir kullanıcının paylaşımı bir yorumla alıntılamasını da değerlendirmeye kattı. Gazeteci ise tutuklanmasının ardından yaptığı açıklamada, aynı haberin çok sayıda medya kuruluşunda yer almasına rağmen yalnızca kendisi hakkında işlem yapıldığını söylemişti.

Gözaltından iddianameye: süreç nasıl ilerledi?

Gazeteci, Silivri Cumhuriyet Başsavcılığı'nın talimatıyla gözaltına alınmış; hakkında "halkı yanıltıcı bilgiyi alenen yayma" ve "suçun basın ve yayın yoluyla işlenmesi" suçlamaları yöneltildiği aktarılmıştı. İfade işlemlerinin ardından sulh ceza hâkimliğine sevk edilen gazeteci, 28 Eylül'de tutuklandı. Basına yansıyan iddianame haberlerinde yalnızca 217/A maddesi anılıyor. Basın yoluyla işlenmeye ilişkin ek maddenin iddianamede yer alıp almadığı, metin kamuya açılmadan netleşmiyor.

TCK 217/A neyi suç sayıyor?

Madde, 13 Ekim 2022 tarihli 7418 sayılı Kanunla TCK'ya eklendi. Hükme göre sırf halk arasında endişe, korku veya panik yaratmak saikiyle, ülkenin iç ve dış güvenliği, kamu düzeni ve genel sağlığı ile ilgili gerçeğe aykırı bir bilgiyi, kamu barışını bozmaya elverişli şekilde alenen yayan kişi bir yıldan üç yıla kadar hapisle cezalandırılır. Aynı maddenin ikinci fıkrasına göre suç gerçek kimliği gizlenerek ya da bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenirse ceza yarı oranında artırılır.

Suçun oluşması için birkaç unsurun birlikte aranması gerekiyor: bilginin gerçeğe aykırı olması, belirtilen konu alanlarından biriyle ilgili bulunması, alenen yayılması, kamu barışını bozmaya elverişli olması ve failin amacının halk arasında endişe, korku veya panik yaratmak olması. Anayasa Mahkemesi, 2023/189 sayılı kararında bu maddenin iptali istemini inceledi ve istemi reddetti. Maddenin uygulamada bu unsurlara göre yorumlanması gerekiyor. Mahkeme, somut dosyada paylaşımın bu unsurları taşıyıp taşımadığını, düzeltmenin yapılmış olmasının ve yayılan bilginin niteliğinin sonucu nasıl etkilediğini değerlendirecek.

Mahkeme iddianameyi nasıl inceler?

CMK'nın 174. maddesine göre mahkeme, iddianame ve soruşturma evrakının kendisine verilmesinden itibaren 15 gün içinde dosyayı inceler. Bu süre içinde iade edilmeyen iddianame kabul edilmiş sayılır. Suçun hukuki nitelendirilmesi tek başına iade sebebi sayılmaz. İade, ancak kanunda sayılan eksiklikler için mümkün: iddianamenin zorunlu içeriği taşımaması ya da suçun ispatına doğrudan etki edecek mevcut bir delilin toplanmamış olması gibi.

İddianame kabul edilirse kovuşturma evresine geçilir. Mahkeme tensip zaptı düzenler, duruşma gününü belirler ve iddianameyi sanığa tebliğ eder. Dosyada tutuklu sanık bulunduğu için duruşma tarihinin görece kısa sürede verilmesi beklenir. Bu bir yasal güvence değil, uygulamada sık görülen bir yöntemdir.

Tutukluluk ve savunma hakları

Kovuşturma aşamasında tutukluluğun devamı, CMK'nın 108. maddesi uyarınca en geç otuz günlük aralıklarla incelenir. Sanık ve müdafii her aşamada tahliye talebinde bulunabilir. Tahliye ya da adli kontrol kararlarına karşı kanun yollarına gidilebilir. Dosyada mahkûmiyet kararı çıkarsa istinaf yolu açıktır; iç hukuk yolları tükendiğinde Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuru yapılabilir.

Şu aşamada ortada bir mahkûmiyet yok. Yalnızca gözaltı, tutuklama ve iddianame var. Bunlar birbirinden farklı işlemler. İddianame bir suçlamadır; hüküm değil. Sanık, masumiyet karinesinden yararlanır, delillere karşı savunma yapma ve tanık dinletme hakkına sahiptir. Sosyal medya paylaşımları nedeniyle soruşturulan kişilerin, paylaşımın ekran görüntülerini, düzeltme paylaşımlarını ve zaman çizelgesini ilk ifadeden itibaren avukatlarıyla birlikte düzenlemesi, savunmanın dayanağını oluşturması bakımından önem taşıyor. Benzer bir soruşturmayla karşılaşanlar, ceza yargılamasındaki savunma haklarını bir avukattan ayrıntılı öğrenebilir.

Bu dosya neden izleniyor?

217/A, yürürlüğe girdiği 2022'den bu yana ifade özgürlüğü ile yanlış bilgiyle mücadele arasındaki sınır tartışmalarının merkezinde yer alıyor. Haber ve paylaşım yapan kişiler, bilginin doğruluğunu teyit etme ve hata fark edildiğinde düzeltme konusunda daha dikkatli davranıyor. Bu dosyada mahkemenin yapacağı değerlendirme, hata içeren ve sonradan düzeltilen bir paylaşımın bu suç kapsamında ne zaman sayılabileceği sorusuna da ışık tutacak. İlk duruşma tarihi ve iddianamenin kabul edilip edilmediği, mahkemenin kararıyla belli olacak.